2025 yılımda okuduklarım

GELİŞİM

Yılın teması.

2025 benim için tek bir başlık etrafında döndü: Gelişim. Hem kişisel hem akademik hayatta, hem de uluslararası gelişmeleri anlamaya çalışırken bu yılki okumalarım kendini bir eksen etrafında topladı: dünyayı anlamak, konum almak ve düşünceyi keskinleştirmek.

Dünya bir penceredir, her gelen baktı geçti..

—Yunus Emre

Dünya Dışı Yaşamla İlk Temas – Marc Kaufman

Bu yılın kesinlikle gözde kitabıydı benim için. Evrende yalnız olmanın israf sayılabileceğini hatırlatan bir kitap. Astrobiyolojiye popüler fakat sağlam bir giriş. Bilimsel çerçevenin üzerine iyi yerleştirilmiş spekülasyonlar, güncel keşiflerle birleşince zihni açıcı bir okuma oldu. Şahsi düşüncem bu kitabın sadece astrobiyoloji değil daha ziyade astroaskeoloji üzerine olduğu. Özellikle kitabın ilk yarısı diyebileceğimiz kısımda şaşırtıcı şekilde canlılığın gelişiminin mağaralarda çıkmış olması düşüncesiyle harmanlanan bu kitapta uzağı görmek için bir adım geri atmamız gerektiğini çok güzel anlıyoruz.

İlgisini çekenler için bkz: Murchison meteoriti ve Desulforudis audaxviator

Astrobiyoloji: Dünyada ve Evrende Yaşam – David C. Catling

“Astrobiyoloji nedir?”
İşte tam da bu giriş sorusu kitabın en güçlü kısmı; çünkü okuru teorik karmaşaya boğmadan meselenin özünü bir çerçeveye oturtuyor. Açık söylemek gerekirse: eh işte bir kitaptı, ama özellikle kitabın başındaki “Astrobiyoloji nedir?” sorusuyla konuyu doğru yerden açması hoşuma gitti.

Pupa Yelken – Sadun Boro

Coğrafya bilgisi bakımından beni en çok besleyen eserlerden biri. Denizin ritmini anlatırken aynı anda bir ülkenin kıyı haritasını, rüzgârlarını ve kültürel izlerini çiziyor. Bir seyahat anlatısından çok daha fazlası. Bir yandan bu güzel yer yer duygusal hikaye anlatımı sırasında coğrafya bilgim gelişti. Neredeyse her bir sayfayı çevirdiğimde o bölge hakkında araştırmalar yaparken buldum kendimi. Üstelik tüm bunların 1960'lı yıllarda gerçekleşmesi, inanılmaz bir deneyimdi okuyucu tarafımda.

Aydınlar Üzerine – Jean-Paul Sartre

Aydının “üstüne vazife olmayan işlere karışması” tespitinin neden hâlâ canlı olduğunu gösteren bir metin. Bu cümleyi neredeyse bütün yıl düşündüm. Bu cümle bile bu kitap tekrar tekrar okumak için yeterli benim için. Sahiden aydın kime denir?

Entelektüel: Sürgün, Marjinal, Yabancı – Edward W. Said

Said’in entelektüeli konfor alanının dışına sürükleyen tanımı filistin kökenli oluşu ile birlikte, bu yılki gelişim temasının tam merkezine oturdu. Hem sürgünlük hem yabancılık hâlinin düşünce üretmekteki rolü, özellikle akademik yaşam için önemli bir çerçeve çiziyor.

Türk Dış Politikası – Cilt III (2001–2012)

Üç ciltten oluşan bu büyük çalışmanın üçüncü ve en hacimli kısmını nihayet bitirdim. Kitap hem kuramsal hem tarihsel bakımdan zengin; fakat kişisel değerlendirmem net: İlk iki cilt çok daha tarafsız bir dille yazılmıştı. Cilt III, 11 Eylül sonrası sistemik dönüşümleri... geniş bir perspektifle inceliyor.
Yine de editoryal ton olarak ilk iki ciltteki dengeyi vermediğini düşünüyorum. İlk iki cilt beni geceleri ayakta tutmuştu; üçüncü cilt aynı etkiyi bırakmadı. Bilmiyorum belki de yaşadığım dönem itibariyle ben tam olarak öyle yazmazdım. Belki de ilk iki cilt de biraz yanlıydı.. Bilemiyorum. Yine de harika bir seri kesinlikle, arşiv niteliğinde saklanması gereken bir seri.

Botanicum – Katie Scott & Kathy Willis

Bu atlası geçtiğimiz yıllarda çok detaylı inceleyememiştim. Botanicum grafik tasarım, bilimsel illüstrasyon ve botanik bilgisinin birleştiği büyük bir görsel atlas. Alglerden dev sekoya ağaçlarına kadar bitkiler âleminin evrimini, çeşitliliğini ve yaşam döngülerini bir müze düzeninde aktarıyor. Kitabın sayfa düzeni, gerçek bir sergi salonu gibi ilerliyor. Görsellerin ölçeği büyük, bilgilerin tonu sade ama katmanlı. Bitkiler konusunda çok şey öğrendiğim ama özellikle görselleri göze hitap eden çok beğendiğim bir atlas.